Bir çelik yapıyı yurt dışına göndermek imalattan fazlasını gerektirir: doğru tasarım standardı, imalat sınıfı, korozyon koruması, toleranslar, deniz paketlemesi ve sahada montaj süpervizörlüğü. İhracat projesinin kontrol listesi.
Çelik yapının en büyük avantajı, işin büyük kısmının kontrollü bir atölyede yapılıp sahaya hazır parça olarak gitmesidir. Bu avantaj ihracat projelerinde daha da belirgindir: yurt dışındaki şantiyede geçen süre kısalır. Ancak parçalar sınır geçtiği anda tasarım standardı, imalat sınıfı, kaplama, tolerans ve belgelendirme konularının en baştan doğru kurgulanmış olması gerekir. Aşağıda bir ihracat projesinde takip ettiğimiz başlıklar var.
1. Tasarım standardı
İlk soru, yapının hangi standarda göre hesaplanacağıdır. Avrupa ve çoğu ihracat pazarında Eurocode 3 (EN 1993) esas alınır; ilgili ülkenin ulusal ekleri (rüzgâr, kar, sismik parametreler) uygulanır. Kuzey Amerika kaynaklı projelerde AISC 360 istenebilir. Standart, kesit seçimini, birleşim tasarımını ve stabilite kontrollerini doğrudan etkilediği için sözleşme aşamasında netleşmelidir.
2. İmalat sınıfı (Execution Class)
EN 1090-2, çelik yapı imalatını EXC1'den EXC4'e dört sınıfa ayırır. Sınıf; yapının sonuç sınıfına, yük tipine (statik, yorulma, sismik) ve risklere göre belirlenir. Yaygın sanayi yapıları çoğunlukla EXC2, köprü ve dinamik yüklü yapılar EXC3'tür. Sınıf yükseldikçe kaynakçı yeterliliği, tahribatsız muayene oranı, boyutsal kontrol ve izlenebilirlik gereklilikleri artar. Sınıfın proje başında yazılı olması, imalat planını ve maliyeti belirler.
3. Kaynak ve muayene
Kaynaklı birleşimler onaylı kaynak prosedürlerine (WPS/WPQR) göre yapılır, kaynakçılar EN ISO 9606 sertifikalıdır ve kaynak koordinasyonu EN ISO 14731'e göre yürütülür. Muayene planı; gözle kontrol dışında penetrant, manyetik parçacık ve ultrasonik/radyografik yöntemleri imalat sınıfına bağlı oranlarda kapsar. Raporlar parçayla birlikte dosyalanır; ihracatta bu dosya çoğu zaman gümrük ve yerel onay için istenir.
4. Korozyon koruması
Kaplama sistemi, montaj yerinin korozyon kategorisine (ISO 12944-2; kırsaldan kıyıya C2–C5, deniz yapıları CX) ve istenen koruma ömrüne göre seçilir. Seçenekler sıcak daldırma galvaniz (EN ISO 1461), boya sistemi (ISO 12944-5) veya galvaniz üzerine boya (dupleks) sistemidir. Deniz yolculuğunun kendisi de bir maruz kalma dönemidir; nakliye hasarını gizlemeyecek dayanıklı bir sistem ve saha rötuş planı gerekir.
5. Toleranslar ve deneme montajı
Sahada düzeltme imkânı sınırlı olduğu için imalat toleransları EN 1090-2'ye göre kontrol edilir ve kritik bağlantılarda atölyede deneme montajı yapılır. Bulonlu birleşimlerde delik konumları, mesnet plakaları ve ankraj şablonları önceden doğrulanır. Amaç, yurt dışı şantiyede parçaların ilk denemede oturmasıdır.
6. Paketleme ve deniz lojistiği
Parçalar konteyner ya da break-bulk taşımaya göre boyutlandırılır; uzun elemanlar için flat-rack veya out-of-gauge çözümü planlanır. Sabitleme, istifleme ve nem koruması nakliye titreşimini ve tuzlu havayı dikkate alır. Her sevkiyat için parça listesi, ağırlık-hacim dökümü, işaretleme ve montaj sırasına göre numaralandırma yapılır; menşe belgesi ve gümrük evrakı buna göre hazırlanır.
7. Sahada montaj ve süpervizörlük
Montaj yerel bir ekiple yapılsa bile, imalatı yapan firmanın süpervizörü sahada bulunur: kaldırma planı, cıvata ön germesi, geçici destekler ve ölçüm kontrolü onun sorumluluğundadır. Montaj yöntem bildirimi ve iş güvenliği planı gönderilen dokümantasyonun parçasıdır.
8. Belgeler
- Malzeme sertifikaları: EN 10204 3.1 muayene belgeleri, çelik ve sarf malzemeler için.
- İmalat uygunluğu: EN 1090-1 kapsamında CE işareti ve performans beyanı (DoP), pazarın istediği yerlerde.
- Kaynak dokümantasyonu: WPS/WPQR, kaynakçı sertifikaları, NDT raporları.
- Kaplama kayıtları: yüzey hazırlığı, kuru film kalınlığı ölçümleri, yapışma testleri.
Sonuç
İhracat projesinde başarı, ilk çizgiden önce alınan kararlarla belirlenir: standart, imalat sınıfı, kaplama kategorisi ve belgelendirme kapsamı. Bunlar netse imalat öngörülebilir, saha süresi kısa ve teslim sorunsuz olur. ÇelikÇ 1993'ten bu yana çelik konstrüksiyon üretiyor ve yurt dışı projelerde tasarımdan saha montajına kadar tek sorumluluk altında çalışıyor.